Gepersonaliseerd leren – met daarbij het gebruik van digitale middelen – biedt kansen om het onderwijs te flexibiliseren, meer gedifferentieerd te werken en meer maatwerk te bieden. Scholen die nu vooroplopen en gepersonaliseerd leren willen invoeren, raken daarbij de grenzen van de regelgeving. Een belangrijk thema daarbij is examinering. De VO-raad maakt zich sterk voor meer flexibiliteit in het onderwijssysteem. Dit gebeurt onder andere via het sectorakkoord. De staatssecretaris wil een aantal regels verruimen, zodat scholen hun onderwijs flexibeler kunnen inrichten, onder andere via flexibele examinering.

Vanaf welk leerjaar mogen leerlingen eerder examen doen in bepaalde vakken?

Leerlingen mogen eerder examen doen in bepaalde vakken vanaf 4 vwo, 3 havo of 2 vmbo. In het algemeen geldt dat leerlingen versneld examen kunnen doen vanaf het op twee-na-laatste-jaar. Minimaal één eindexamenvak dient tijdens de reguliere examenperiode (dus in 6 vwo, 5 havo of 4 vmbo) worden afgerond, zodat leerlingen niet eerder het diploma halen (zie artikel 37a van het Eindexamenbesluit). Leerlingen kunnen wel een klas overslaan waardoor zij op individuele basis alsnog eerder klaar zijn; dit is de verantwoordelijkheid van de school.

Mogen leerlingen een jaar eerder het volledige examen doen? 

Het verschilt per onderwijssoort of mogelijk is om het volledige examenprogramma eerder af te ronden. Zie voor de verschillen onderstaande tabel.

Onderwijssoort Volledig versneld eindexamen mogelijk? Hoe?
vmbo Ja, in combinatie met mbo (pilot) Vakmanschapsroute, beroepsroute en technologieroute,
havo Ja, voor individuele gevallen (klas overslaan) School kan in overleg besluiten een leerling een klas over te laten slaan.
vwo Ja, in pilotvorm. Vijfjarig vwo, aanvragen via site van DUO

Wat houden de vakmanschapsroute, de beroepsroute en de technologieroute in?

De vakmanschapsroute, technologieroute en beroepsroute zijn doorlopende leerroutes van het vmbo naar het mbo waardoor leerlingen sneller hun diploma op het mbo kunnen halen. Deze leerroutes starten in het derde leerjaar van het vmbo en lopen door tot het laatste jaar van het mbo.

Meer informatie over de verschillen tussen de routes is te vinden op de website van DUO. Ook zijn daar filmpjes te vinden over de uitwerking op de school en een infographic over het verschil met een reguliere doorstroom van vmbo naar het mbo. Een overzicht met veelgestelde vragen is hier te vinden. En op deze landkaart zijn alle scholen te vinden die meedoen aan de pilot.

Naast deze leerroutes wil de Staatssecretaris van OCW leerlingen gaan stimuleren om delen van het onderwijsprogramma op het mbo te volgen. Hiervoor gaat in het schooljaar 2016-2017 een pilot gestart worden waarin scholen dit samen mogelijk gaan maken.

Meer informatie:
Kamerbrief Staatssecretaris van OCW over vervolg ‘Flexibilisering in het voortgezet onderwijs’
Maatwerk VO-raad 
Kamerbrief over voortgang plan van aanpak toptalenten 2014-2018
Versneld en/of verrijkt vwo DUO
Artikel 37a van het Eindexamenbesluit

Mag een leerling examen doen in vakken op een hoger of lager niveau? 

Een leerling kan op een hoger niveau eindexamen doen voor alle vakken behalve één. Iemand die op de havo zit, kan voor het vak Engels bijvoorbeeld op vwo-niveau eindexamen doen. Een leerling kan echter niet het gehele examen op vwo-niveau doen aangezien de leerling examen moet doen op het niveau van zijn ingeschreven schoolsoort (havo in dit geval). Een leerling kan niet op een lager niveau examen doen, hoewel er vanaf het schooljaar 2016-2017 wel een pilot komt waarin een aantal scholen dit mogen uitproberen.

Examen doen op een hoger niveau is een definitieve keuze: als een leerling voor een bepaald vak eenmaal de toetsen en examens op een hoger niveau maakt, is er geen weg terug. Leerlingen kunnen dus geen herkansing doen op een lager niveau en hun cijfers behaald op het hogere niveau kunnen evenmin naar een lager niveau worden teruggerekend.

De Staatssecretaris is van plan om in ieder geval vanaf het schooljaar 2017-2018 het mogelijk te maken om wel het vak op het oorspronkelijke niveau te kunnen herkansen.

Bovenstaande regels gaan echter mogelijk op de schop. De Staatssecretaris van Onderwijs heeft in een debat met de Tweede Kamer besloten om, vooruitlopend op nieuwe wetgeving in 2017-2018, in het schooljaar 2016-2017 een pilot te starten waarbij scholen leerlingen het recht op maatwerk kunnen geven. Hierbij wordt het pas-toe-of-leg-uit principe gehanteerd, wat wil zeggen dat leerlingen in principe het maatwerk krijgen waar ze om vragen, tenzij de school inhoudelijke of organisatorische argumenten heeft waarom dit niet kan. Dit betekent dat leerlingen en ouders bij de school een verzoek kunnen gaan indienen om de leerling een vak op een hoger niveau te laten volgen, waar de school vervolgens een besluit over moet nemen.

Het ministerie van OCW heeft de VO-raad gevraagd om met een plan te komen voor verdere uitwerking van deze pilot. Zodra hier meer bekend over is, zullen wij dat hier melden. Wilt u over dit thema input geven? Dan kunt u zich via dit aanmeldformulier bij ons aanmelden.

Mag een leerling examen doen in extra vakken? 

Ja, leerlingen mogen naast het standaard vakkenpakket ook het centraal examen doen in extra vakken. De leerling kan aanvragen bij de school om de examenresultaten van de extra vakken op te nemen in de cijferlijst. Deze extra vakken tellen mee om de uitslag van het examen te bepalen. Het eindcijfer wordt op dezelfde manier berekend als de reguliere examenvakken.

In een nog uit te werken pilot die de Staatssecretaris heeft aangekondigd voor het schooljaar 2016-2017 gaat het ook mogelijk worden om extra vakken te gaan doen op een lager niveau.

Hoe wordt het behalen van vakken op een hoger niveau op het diploma vermeld?

Leerlingen die een vak op hoger niveau hebben gevolgd krijgen dit vanaf het schooljaar 2016-2017 op hun diploma vermeld. Het diploma laat hiermee zien dat de leerling een of meerdere vakken op een succesvolle manier hebben afgerond.

Daarnaast is de VO-raad momenteel bezig met uitwerking van het plusdocument. Dit is een extra toevoeging naast het diploma waarin de brede talenten en vaardigheden van de leerling inzichtelijk worden gemaakt.

Hoe kijkt de Inspectie van het Onderwijs naar leerlingen die een vak volgen op een hoger niveau?

Om te voorkomen dat scholen worden ontmoedigd leerlingen een vak op hoger niveau te laten volgen, heeft de Inspectie van het Onderwijs een gedragslijn opgesteld voor inspecteurs waarin zij worden verzocht rekening te houden met deze gevallen. Zo kunnen inspecteurs op verzoek van de school de examenscores van leerlingen die op een hoger niveau een vak volgen, handmatig wijzigen in het leerresultatenmodel.

Wat moet ik als school regelen om leerlingen op een hoger niveau of in extra vakken examen te laten doen? 

Hiervoor dient het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) gewijzigd te worden. De leerlingen moeten zijn voorzien van een PTA waarin hun weg naar het te maken centraal examen wordt behandeld, inclusief de schoolexamens. Wijzigingen in de ‘normale gang van zaken’ van het PTA moeten worden besproken met de betrokken docenten, leerlingen en ouders en worden goedgekeurd in de MR. Daarnaast moet bij DUO worden vermeld dat de leerling vervroegd examen zal doen in enkele vakken.

Meer informatie:
Kamerbrief Staatssecretaris van OCW over vervolg ‘Flexibilisering in het voortgezet onderwijs’
Praktijkvoorbeeld plusdocument van het Utrechts Stedelijk Gymnasium
Praktijkvoorbeeld plusdocument van het Eerste Christelijk Lyceum en het Vechtdal College
Veelgestelde vragen Examenloket
Versneld en/of verrijkt vwo DUO

 

Kan ik op mijn school leerlingen digitaal examens laten doen?  

Dit is afhankelijk van de schoolsoort en het vak. In het vmbo-basis en het vmbo-kader worden vrijwel alle toetsen voor het centraal examen digitaal afgenomen. Voor het vmbo-gl/tl, havo en vwo wordt er digitale ondersteuning aangeboden voor kunstvakken zoals muziek, dans en drama. De rekentoets wordt volledig digitaal afgenomen. De resterende vakken van het centraal examen mogen op dit moment nog niet digitaal worden afgenomen.

NB. Voor wat betreft de toetsen van het schoolexamen heeft de school volledig vrije keus in de toetsmethode.

Meer informatie:
Digitale examens en cspe mbo
Digitale examens vo

Wanneer heeft een leerling recht op een aangepast examen? 

Leerling hebben recht op een aangepast eindexamen als zij: een andere moedertaal dan het Nederlands hebben; een handicap hebben; dyslectisch zijn; dyscalculie hebben; ziek zijn geweest in het examenjaar. De voornaamste aanpassing van het examen bestaat uit een tijdverlenging van 30 minuten. Examens kunnen zo ook over meerdere jaren worden verspreid. Dit kan bijvoorbeeld in het geval van ziekte, maar ook wanneer een leerling vervroegd examen doet in enkele vakken en het jaar daarop in de overige vakken centraal examen doet.

Meer informatie:
Aangepast examen in het vo

Op het Picasso Lyceum in Zoetermeer kunnen leerlingen eerder examen doen. Dit kan als leerlingen de stof al voldoende beheersen of wanneer ze in een extra vak examen willen afleggen. Een leerling, die op het Picasso in een aantal vakken eerder examen heeft gedaan, vertelt hierover: “Het voordeel van eerder examineren was dat ik voor die vakken zelf mijn rooster mocht bepalen. Ik had gekozen voor het profiel Natuur & Gezondheid (N&G) met het extra vak Management & Organisatie. Dit vak sloot qua rooster beter aan op het profiel Cultuur & Maatschappij (C&M) en daardoor viel het vak Management & Organisatie vaak samen met vakken uit het profiel N&G. Doordat ik voor sommige vakken eerder examen mocht doen, mocht ik zelf mijn lesuren bepalen en kon ik voorkomen dat ik sommige vakken niet kon volgen. Het nadeel van eerder examen doen was dat ik verder was met mijn lesstof dan reguliere klassen waardoor de docent niet helemaal voorbereid was op mijn vragen over de stof. Om eerder examen te mogen doen, moesten wij per vak toestemming krijgen van de docent en de afdelingscoördinator. Voorwaarden voor eerder examen doen was dat je voor het vak voorheen al goede cijfers had gehaald en dat je in staat was om je eigen rooster te bepalen”.

Artikel AD – 6 juli 2015: Examen doen in je derde jaar, dat kan! – Picasso lyceum – deel 1
Artikel AD – 6 juli 2015: Examen doen in je derde jaar, dat kan! – Picasso lyceum – deel 2